افعال معین و شبه معین
گذار و جهت فعل
اقسام فعل به اعتبار زمان
فعل از دیدگاه ساختاری(صرفی)، کلمهای است که انجام گرفتن کاری یا بودن و یا داشتن و یا پذیرفتن حالتی را در زمان گذشته و حال و آینده میرساند و از دیدگاه کاربردی و نحوی، کلمهای است که در جایگاه مسند مینشیند و یا مسند را به مسندالیه (نهاد) نسبت میدهد. مهمترین و کلیدیترین رکن جمله و هستۀ گزاره است.
فعل نشانههای لفظیای دارد که عبارتند از:
۱.ضمیرها یا پسوند فاعلی(-َم، -ی، -َ د، یم، ید، – ند) که شخص و عدد را تعیین میکنند؛ مانند میروی، میروم.
۲. پیشوندهای صرفی فعل؛ این عناصر عبارتند از « ب»، « م»، « می» و « ن». از این پیشوندها « ن» بر سر هر فعلی در میآید: مانند نمیرود، نرود، نرفت، نرو(در زبان امروز)، اما بقیه چنین نیستند مثال: برو، میروم، نمیروم. بر سر امر بجای« ن» در زبان رسمی « م» در میآید مانند مرو، مزن.
یکی از دو پیشوند صرفی « می» و «ب» نیز معمولاً بر سر اغلب فعلها داخل میشود؛ مانند برو، میرفته است. بنابراین، چهار پیشوند صرفی « ن»، « ب»، « می» و « م» نیز ازشناسهها و نشانههای فعلاند.
۳. بر خلاف افعال زبانهای دیگر، همۀ فعلهای فارسی دو بن دارند (بن ماضی – بن مضارع) و ساختار هر فعل و هر کلمۀ مشتق دیگر از یکی از آن دو بن گرفته میشود.